Na co dzień rzadko kiedy zastanawiamy się nad sytuacjami nadzwyczajnymi tj. pożar, huragan czy powódź ponieważ przyjmujemy, że są to sytuacje na tyle abstrakcyjne i rzadkie, że często są trudne do wyobrażenia, a jeżeli już się zdarzają to nie dotykają nas.

Nie mniej jednak nawet jeśli takie sytuacje mają charakter wyjątkowy, jednorazowy należy być do nich przygotowanym zawsze, chociaż w minimalnym stopniu. Wyobrażenie o klęskach żywiołowych czy awariach przywodzi na myśl duże przedsięwzięcie, związane z udziałem wielu służb, wieloma poszkodowanymi, jednakże na całą sytuacje należy spojrzeć nie globalnie, a indywidualnie. Pomoc w takich nadzwyczajnych okolicznościach jest zazwyczaj kierowana przede wszystkim do ludzi, to oni muszą być uratowani i ma być im udzielona najszybciej pomoc, uwaga skupia się na ratowaniu cennego ludzkiego życia, które stawia się ponad inne wartości. Co za tym idzie w chaosie i zamieszaniu akcji ratowniczych, ewakuacji często zapomina się o zwierzętach, które niewątpliwie są ”współmieszkańcami” naszych domów i członkami rodzin.

Dlatego też warto pochylić się nad zagadnieniem ratowania zwierząt w sytuacji zagrożenia, aby wiedzieć jak reagować i jakie regulacje prawne regulują wskazaną dziedzinę. Data wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o ochronie zwierząt czyli 23.10.1997 stanowi początek zmiany kształtowania pozycji prawnej zwierząt w Polsce. W myśl art. 1. ust. 1 ustawy o ochronie zwierząt, zwierzę, jako istota żyjąca, zdolna do odczuwania cierpienia, nie jest rzeczą. Człowiek jest mu winien poszanowanie, ochronę i opiekę. Jest to wyraz zasady dereifikacji zwierząt, zgodnie z którą zwierzę nie jest rzeczą, a istotą zdolną do odczuwania bólu i cierpienia. Ustawodawca ujmując dereifikacje w ten sposób, nie przedstawił ich w formie praw zwierząt, lecz obowiązków człowieka: powinności poszanowania, ochrony i opieki. Ustawa wskazuje na relacje pomiędzy człowiekiem a zwierzęciem, w której to człowiek zobowiązany jest uruchomić wszelkie zasoby materialne jak i niematerialne aby zapewnić zwierzęciu odpowiednie warunki bytowania poprzez traktowanie go z uwzględnieniem zapewnienia mu opieki i ochrony (art. 4 pkt 2) uooz).

Człowiek zobowiązany jest do tworzenia takich warunków bytowych zwierząt, w których możliwe jest uzyskanie i utrzymanie stanu fizycznego i psychicznego, w którym najlepiej znosi ono realia codzienności ukształtowanej przez człowieka. Co za tym idzie, obowiązki te są konkretyzowane w poszczególnych regulacjach prawnych odnoszących się do różnych aspektów życia ludzkiego, a do takich niewątpliwie należy ratowanie zwierząt w sytuacji ich zagrożenia co wpisuje się w ogólny obowiązek opieki i poszanowania zwierzęcia.

Zgodnie z ustawą o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. z 2016 r. poz. 191, 298.) ratowanie zwierząt, które są albo własnością człowieka jak i częścią środowiska naturalnego, wchodzi w zakres zadań jednostek ochrony przeciwpożarowej (art. 1, art. 2). Ustawodawca uszczegółowił niniejszą regulacje poprzez wskazanie, w rozporządzeniu ws. szczegółowych zasad organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 lutego 2011 r. w sprawie szczegółowych zasad organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego) iż, ratownictwo zwierząt jest to zespół czynności podjętych w celu poszukiwania i dotarcia do poszkodowanych lub zagrożonych zwierząt, wykonania dostępu i ich ewakuacji. Podkreślenia wymaga fakt, iż istnienie odpowiednich regulacji prawnych, które będą precyzyjnie określać obowiązki określonych służb w sytuacji zagrożenia zwierzęcia jest bardzo ważna, jednakże w praktyce są to częstokroć sytuacje trudne do schematycznego zakwalifikowania według jednego wzorca ze względu na specyfikę ratownictwa zwierząt. Praktyka, na którą składa się odpowiednie wyposażenie techniczne, kwalifikacje i umiejętności służb w zakresie ratownictwa zwierząt, a także współpraca z lekarzami weterynarii wykształciła pewne postawy i zachowania typowe.

U zwierząt w sytuacji stresowej można zauważyć zwiększoną aktywność autonomicznego układu nerwowego, co powoduje uwalnianie do układu krwionośnego zwierzęcia adrenaliny. Wywołuje ona zmiany w różnych częściach organizmu – gruczoły potowe skóry rozpoczynają wzmożone wydzielanie, jeżą się włosy, szybciej bije serce, a krew z przewodu pokarmowego kierowana jest do mięśni. Zmiany zachodzące w organizmie zwierzęcia przygotowują je do akcji każdego typu – sytuacja stresowa jest powodem nagłego przypływu adrenaliny i jej zanikania, w przypadku gdy sytuacja się przedłuża, co powoduje wydzielanie hormony ACTH, będącego symulatorem ostrego stresu – stres staje się szkodliwy.

przymarznięty pies do lodu

Zwierzęta w sytuacji zagrożenia odczuwają silny niepokój i lęk, ponadto są mało odporne na działanie dymu a także wykazują małą odporność na działanie czynników zagrażających, a w przypadku przedostania się takiego czynnika do pomieszczenia, często układają się na ziemi utrudniając tym samym ewakuację Dlatego tez ewakuacja zwierząt musi być rozpoczęta jak najszybciej, w chwili gdy powstanie przypuszczalne niebezpieczeństwo. Zwierzę powinno zostać wówczas w pierwszej kolejności, o ile to możliwe ewakuowane przez osoby, które opiekują się nim na co dzień natomiast w drugiej kolejności przez ratowników posiadających umiejętności w tym zakresie. Bardzo istotną kwestią jest spokojne i ostrożne podejście do zwierząt gdyż łatwo wyczuwają zdenerwowanie innych osób, co może im się udzielić.

Reasumując, należy podkreślić iż odpowiednio przeprowadzona akcja ratowania zwierząt wymaga zarówno odpowiednich działań po stronie służb ratowniczych oraz właścicieli zwierząt. Ratownicy muszą być wyposażeni we właściwy sprzęt tj. dostosowany do ratowania zwierząt – deski lodowe, przyrządy do chwytania, ubrania ochronne i zabezpieczenia. Ponadto istotne jest planowanie w oparciu o znajomość terenu bezpiecznych miejsc ewakuacji zwierząt, odpowiednio przed zaistnieniem zagrożenia. Przede wszystkim podkreślić należy fakt, iż racjonalne podejście do eliminowania lub zmniejszania niebezpieczeństwa powinno polegać na działaniach podjętych w oparciu o plany. Ustalenie niniejszych kwestii z wyprzedzeniem pozwoli na przeprowadzenie akcji ratowniczych w o wiele sprawniejszy i szybszy sposób. Współpraca pomiędzy podmiotami ratowniczymi, a służbami weterynaryjnymi – ściśle wyznaczone warunki współpracy zarówno w aspekcie finansowym jak i organizacyjno- prawnym, obowiązki właściciela zwierząt w celu odpowiedniego zabezpieczenia losu zwierzęcia na wypadek sytuacji zagrożenia.

Jednakże największą uwagę należy zwrócić na obowiązki właściciela (opiekuna) zwierzęcia, gdyż to on jest osobą na co dzień przebywającą ze zwierzęciem i zna je najlepiej, a co za tym idzie wie jak reagować w danych sytuacjach. Bardzo przydatne jest sporządzenie planu tj. zaopatrzenie zwierzęcia w jedzenie, wodę butelkowaną, książeczkę weterynaryjną, dodatkową smycz, apteczkę – w jednym miejscu, łatwo dostępnym. Co więcej warto zastanowić się nad ubezpieczeniem zwierząt – niektórzy ubezpieczyciele oferują nawet w ramach tzw. usługę assistance– świadczenie usługi w postaci opieki nad zwierzętami domowymi, która polega na zorganizowaniu i pokryciu kosztów opieki nad zwierzętami w miejscu zamieszkania ubezpieczonego oraz na zorganizowaniu i pokryciu kosztów przewozu zwierząt do osoby wyznaczonej do sprawowania opieki lub do schroniska dla zwierząt, gdy w miejscu zamieszkania ubezpieczonego nie ma możliwości ich pozostania. Należy również zorientować się gdzie w pobliżu znajdują się miejsca, do których zwierzęta będą mogły być przetransportowane na wypadek zagrożenia i skontaktować z tymi miejscami, podając odpowiednie dane zwierzęcia (tj. znajomi, hotele dla zwierząt czy schroniska). Jednak najważniejsze jest to aby zwierzę otoczyć opieką i obecnością, nie pozostawiać go samego w takich sytuacjach jak i po nich, gdyż może ono ich nie rozumieć i czuć się zagubione.